19:19 | 20/08/2020

Văn hóa sản xuất trên đất dốc của người Ê Đê

(LV) - Người Ê Đê là chủ nhân bản địa của vùng đất đai rộng lớn nằm ở trung tâm khu vực Tây Nguyên. Vượt qua những năm tháng nhọc nhằn, cơ cực của thời kỳ săn bắt, hái lượm, bà con đã hình thành nền sản xuất nương rẫy, thâm canh trên đất dốc.

>>> Vẻ đẹp trang phục truyền thống của phụ nữ Nùng Dín

Chọn đất canh tác gắn với tín ngưỡng tâm linh

Cho dù một bộ phận cư dân Ê Đê biết làm ruộng nước ở những miền đất đai bằng phẳng có nguồn sinh thủy tốt, nhưng canh tác nương rẫy vẫn là nguồn thu nhập chính. Bà con thường chọn rừng thưa, trảng cỏ tranh để tìm đất canh tác nương rẫy. Bà con tuyệt đối cấm kỵ lấy đất rừng thiêng, rừng già, rừng nguyên sinh, rừng phòng hộ làm nương rẫy. Đất nương rẫy không chỉ làm riêng lẻ một nhà mà cả một nhóm cộng đồng nhỏ để có thể hỗ trợ trông nom nhau gieo trồng, chăm sóc thu hoạch.

 

 
Nghi thức gieo hạt trong lễ hội cầu mưa của đồng bào Ê Đê được tổ chức tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016
Nghi thức gieo hạt trong lễ hội cầu mưa của đồng bào Ê Đê được tổ chức tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016.

 

Người Ê Đê là chủ nhân bản địa của vùng đất đai rộng lớn nằm ở trung tâm khu vực Tây Nguyên
Người Ê Đê là chủ nhân bản địa của vùng đất đai rộng lớn nằm ở trung tâm khu vực Tây Nguyên.

Khi tìm được đất rừng đủ yếu tố canh tác nương rẫy, bà con tuân theo nhiều thủ tục. Chọn người đi tìm đất định đoạt vị trí giới hạn đất đai mà mình sẽ sử dụng. Lại cũng phải kiêng kỵ, chọn ngày tốt giờ tốt đi tìm đất. Khi xác định được đất đai làm rẫy, bà con thực hiện những nghi thức cúng lễ xin thần rừng cho phép, xin thần đất, thần nước, thần cây to ủng hộ việc khai khẩn đất hoang. Niềm tin vào cõi tâm linh đã giúp cho bà con yên tâm với việc lựa chọn đất nương rẫy và hi vọng những mùa bội thu.

 

Nghi thức tung cước cầu mưa trong lễ hội cầu mưa của đồng bào Ê Đê được tổ chức tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016
Nghi thức tung cước cầu mưa trong lễ hội cầu mưa của đồng bào Ê Đê được tổ chức tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016.

Văn hóa truyền thống trong lựa chọn đất sản xuất cũng góp phần hạn chế sự lãng phí do phá rừng bừa bãi, chặt hạ cây cối tùy tiện, bảo vệ rừng thiêng, rừng đầu nguồn.

Áp dụng tri thức bản địa trong canh tác

Lợi dụng yếu tố khí hậu theo mùa nên bà con Ê Đê chỉ sản xuất nương rẫy một vụ vào thời kỳ có mưa. Nông lịch nương rẫy Ê Đê rất phù hợp với tập quán canh tác. Tháng Hai, tháng Ba phát rẫy dọn cỏ. Tháng Tư khô hạn, nắng nhiều bà con đốt rẫy. Tháng Năm, tháng Sáu là mùa tra hạt. Khi ấy mưa đầu mùa thấm ướt đất trồng, hạt giống nảy mầm tươi tốt.

 

Thầy cúng thực hiện các nghi thức cầu mưa tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016
Thầy cúng thực hiện các nghi thức cầu mưa tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016.

Bộ giống lúa truyền thống như lúa tẻ, lúa nếp đỏ, lúa nếp trắng, lúa thơm được ưa chuộng và phổ biến trồng trên nương rẫy. Sau lúa, ngô là cây trồng được lựa chọn nhiều hơn để gối vụ thuận lợi và làm thức ăn chăn nuôi. Những nương rẫy gần nhà hơn được trồng xen rau, đậu, cà, bí, củ, quả… Đó là nguồn rau phục vụ cho bữa ăn hàng ngày. Nhiều buôn làng còn trồng thêm bông để kéo sợi, dệt vải thổ cẩm giải quyết ăn mặc trong gia đình và cộng đồng.

 

Thầy cúng thực hiện các nghi thức cầu mưa tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016
Thầy cúng thực hiện các nghi thức cầu mưa tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam năm 2016.

Bộ công cụ sản xuất nương rẫy truyền thống của người Ê Đê có rìu, rựa, cuốc xới đất, cuốc nạo cỏ, ống tra hạt… Trên nương rẫy, bà con còn chăn nuôi gia súc, gia cầm theo lối thả rông. Những con vật này chủ yếu là dùng vào các lễ tế tục hiến sinh theo nghi lễ vòng đời con người và vòng đời cây trồng mùa vụ. Đó cũng là nguồn thực phẩm quý của chủ nhân nền văn hóa sản xuất nương rẫy.

 

Trang phục là một trong những nét đẹp tiêu biểu của đồng bào Thái
Trang phục là một trong những nét đẹp tiêu biểu của đồng bào Thái.

Văn hóa nương rẫy là sản phẩm của gia đình mẫu hệ Ê Đê truyền thống. Đó là mảnh đất màu mỡ sản sinh ra những lễ hội, nghi lễ nông nghiệp, phong tục tập quán độc đáo, giàu bản sắc của đồng bào mà ngày nay chúng ta đang tìm cách bảo tồn, phát huy trong đời sống cộng đồng dân tộc Ê Đê.

Ngô Quang Hưng

Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email    
Tiêu đề  


Captcha
Mã xác nhận  
Phản hồi  
 Off  Telex  VNI  VIQR
Tài liệu đính kèm: (.gif, .jpg, .png, .jpeg, .doc, .docx, .xls, .xlsx, .zip, .rar)
 
Tết Độc lập nhớ về Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất của nhân loại
Chọn người tài - đức để phát triển đất nước/ Sặc sỡ trang phục Hà Nhì Hoa
95 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2020)Tính chiến đấu của Báo chíCách mạng Việt Nam và bản lĩnh,trách nhiệm người làm báo
Du lịch Thủ đô thay đổi để thích ứng
Loading
Langvietonline.vn
1 2 3 4 5
Review This Site